PolsRegio.be

Franse militaire begraafplaats Machelen

Dorpsstraat , 9870 Zulte

Verborgen achter een scherm van groen ligt de Franse militaire begraafplaats van Machelen. Een serene plek waar 750 gesneuvelde Franse soldaten worden herdacht, gesneuveld in de streek van de Leie en de Schelde tijdens het Eindoffensief van 1918.

De Grote Oorlog waart langs Leie en Schelde

Tijdens de lente van 1918, ondertussen vier jaar na het uitbreken van Wereldoorlog I, zet de Duitse legerleiding alles in op een groot offensief aan het Westfront op Franse grondgebied (tussen Bapaume en Saint-Quentin); een laatste poging om het Kanaal te bereiken en de patstelling te doorbreken. De aanval is in eerste instantie succesvol, toch weet de alliantie van Franse, Britse en Amerikaanse troepen het tij te keren.

Met hun verrassende aanval van 8 augustus 1918 brengen een Brits, Australisch, Canadees en Franse korps in de streek van Amiens de Duitse Legers een zware klap toe. De bewegingsoorlog komt opnieuw op gang. In die ontwikkeling beukt de Legergroep Vlaanderen vanaf 28 september 1918 met Belgische, Franse en Britse legerkorpsen de Duitse frontlijn aan de IJzer en bij Ieper in. Het Vierde Duitse Leger trekt zich stelselmatig uit West-Vlaanderen terug in de richting van de Leie en de Schelde.

Zo waart het oorlogsgeweld vanaf 19 oktober in onze Leiestreek rond. De Franse troepen veroveren de Leieoevers, de weg Gent-Kortrijk en de spoorlijn Deinze-Waregem. De beperkte terreinwinst eist dagen van zware gevechten. Pas op 31 oktober 1918 drijft de Legergroep Vlaanderen met een nieuw algemeen offensief, met Amerikaanse steun en met de inzet van tanks de verzwakte Duitse divisies naar en over de Schelde.

De gevechten slepen nog tot 11 november 1918 aan. Ondertussen neemt het menselijke leed in de tot puin verworden dorpen aan de Leie en de Schelde toe. De dorpen branden. Bij de gevechten vallen naast militairen ook talloze burgers, vaak slachtoffers van gifgasgranaten.

De stille getuigen

Tijdens de gevechten kregen de gesneuvelden een veldgraf. Na de wapenstilstand kregen ze een eervolle laatste rustplaats, zoals hier. Daarvoor stelde de gemeente Machelen in 1919 dit perceel ter beschikking, waarop eerst de slachtoffers van de strijd bij Machelen werden begraven. De Machelse onderpastoor Van de Velde nam de taak op zich om hen te identificeren. Deze nieuwe begraafplaats werd daarop ingewijd op 12 augustus 1919. In 1921 bracht de Franse overheid de gesneuvelden van een vijftiental Oost-Vlaamse kerkhoven over naar Machelen. Op 31 augustus 1921 werd ze voor een tweede maal ingewijd.

750 gesneuvelden vinden hier een laatste rustplaats en zo is dit de tweede grootste Franse militaire begraafplaats van België, naast Saint-Jean de Potyze bij Zonnebeke. Niet alle Fransen die in de regio sneuvelden liggen in Machelen begraven. Sommigen rusten nog in hun oorspronkelijk militair ereperk zoals in Olsene en Petegem.

Ver van huis

Alle grote mogendheden spraken hun kolonies aan om mee te vechten in de Grote Oorlog. Dat betekende een vergeten lijdens- en dodenweg voor vele Afrikanen, Aziaten en Zuid-Amerikanen in Europa. Wie de begraafplaats betreedt merkt dan ook direct de graftekens van verschillende geloofsovertuiging op.

Op deze begraafplaats wordt dan ook veel respect betoond voor de geloofsovertuiging van de gesneuvelden.  Op de graven van de christelijke gesneuvelden staat een traditioneel Latijns kruis, terwijl op de moslimgraven een toepasselijke halve maan is aangebracht. Christenen en moslims zijn veruit de grootste geloofsgroepen op de begraafplaats, maar er is consequent rekening gehouden met iedere overtuiging.  Dus ook de Davidsster voor de gesneuvelde soldaat, of een sobere grafsteen zonder enige religieuze symboliek voor de vrijzinnigen.

Herdenking

Sinds de oprichting van de Franse militaire begraafplaats is er een jaarlijkse herdenking. Tot 1923 waren er zelfs twee, waarbij de Fransen hun gesneuvelden herdachten in augustus, waarbij ze massaal hulde brachten aan de omgekomen landgenoten. In die eerste jaren na de oorlog was er dan ook een grote groep familieleden van de gesneuvelden aanwezig. De Belgen hielden eigen herdenkingsmoment op 11 november. Het aantal Fransen dat een gesneuveld familielid kwam herdenken nam echter jaar af en vanaf 1924 organiseerden Belgen en Fransen samen een plechtigheid op 11 november. De herdenking zou jarenlang op die dag blijven doorgaan. Na de Tweede Wereldoorlog werd Machelen-kermis verlegd naar de eerste zondag van september, waarop men besloot om ook de herdenking op de Franse militaire begraafplaats dan in te richten. Het Frans-Belgisch Coördinatiecomité staat in voor de organisatie van de herdenking. De Noord-Franse stad Halluin fungeert als afgevaardigde van de Franse regering. Halluin verbroedert al enkele decennia met Zulte en is sinds 2010 ook officieel een zustergemeente van Zulte. De Franse militaire begraafplaats was een belangrijke motor achter deze verbroedering.

Op de begraafplaats valt het monumentale arduinen gedenkkruis op, ontworpen door G. Lefèvre. Het opvallendste en meest artistieke element is de gedenkmuur in blauwe hardsteen, van de hand van de Franse kunstenares Batsy-Gatry. Een weduwe met kinderen wordt langs beide zijden geflankeerd door twee soldaten. Ieder jaar op de 1ste zondag van september vindt hier de herdenking plaats, georganiseerd door een Frans-Belgisch Comité. In 2008 werd de begraafplaats beschermd en terecht want als je het bezoekersregister inkijkt, valt op dat veel mensen gecharmeerd zijn door de groene oase die de Franse militaire begraafplaats is.

Recent werd dit ook een kleine Commonwealth-begraafplaats, want tussen de Franse graven werd het graf van de Engelse R.A.F.-piloot Philip Cormack herontdekt.


 

Andere bezienswaardigheden